Monografija „Suvereni pogled: Dvije decenije crnogorske kinematografije (2006–2026)“, u izdanju Filmskog centra Crne Gore, predstavljena je juče u dvorištu Kuće nobelovca Iva Andrića, u okviru 39. Filmskog festivala Herceg Novi – Montenegro film festivala i industrijskog programa Montenegro Film Rendezvous.
Kapitalno djelo, objavljeno povodom dvadeset godina od obnove nezavisnosti Crne Gore, predstavlja prvi cjelovit pregled razvoja crnogorskog filma u ovom periodu. O izdanju su govorili urednica monografije, dr Sanja Jovanović, novinarka i kritičarka Marija Ivanović Nikičević, kulturna menadžerka Darja Šuković, filmska kritičarka Maja Bogojević, pisac i scenarista Stefan Bošković, kritičar i selektor Vuk Perović i grafički urednik monografije Nikola Latković. Razgovor je moderirala Milena Zajović, filmska kritičarka i selektorka Filmskog festivala Cinehill.
Sanja Jovanović istakla je da crnogorski film tek odnedavno ima svoju konstantnost, odnosno kinematografiju ili filmsku industriju u punom smislu.
„Mislim da je ključni momenat bilo formiranje Filmskog centra, koji je od početka bio kuća za sve filmske stvaraoce u Crnoj Gori. Sa njime smo dobili budžet, kontinuitet, umrežavanje sa cijelim regionom i Evropom i sve ovo čemu danas svjedočimo i ovdje na Filmskom festivalu u Herceg Novom. Nakon osnivanja Filmskog centra imali smo nacionalni program razvoja kinematografije za prvih pet godina i to je nešto na čemu smo tadašnji direktor Filmskog centra Crne Gore, Sehad Čekić i ja posvećeno radili, kao i cijeli tim u Filmskom centru: da se kreiraju, ne samo uslovi koji će omogućiti kontinuirano finansiranje kinematografije, već smo radili i na filmskoj kulturi, edukaciji, rodnoj ravnopravnosti, digitalizaciji bioskopa“, navela je Sanja Jovanović.
Marija Ivanović Nikičević autorka je poglavlja monografije koje se zove „Crnogorski film je živ i zdrav, na nama je da bude gledan“, u kome tematizuje percepciju crnogorskog filma kod domaće publike.
„Do pokretanja Filmskog centra nismo vodili dovoljno računa da filmovi dođu do publike, nego su autori pravili filmove koji su ostajali nevidljivi i upravo zbog toga na nivou incidenta. Mislim da treba stalno raditi na tome da se pojača svijest, da je svaki gledalac bitan i da svako od nas treba da pođe u bioskop i kupi makar tu jednu kartu; da podrži ljude koji ovdje stvaraju. Sada postoji cijeli sistem koji je počeo da funkcioniše“, zaključila je Ivanović Nikičević.
Stefan Bošković je u svom tekstu u monografiji pisao o mnoštvu različitih autorskih glasova iz Crne Gore: „Njih ne možemo da objedinimo ni tematski ni po stilu, niti u odnosu prema državi. Oni izgledaju kao da dolaze iz različitih kinematografija. Ali upravo to na najbolji način objašnjava karakter ove zemlje i koliko je ona raskošna i neuhvatljiva. Volio bih da ostane takva.“
Maja Bogojević, koja se u svom tekstu u monografiji bavi ženskim autorstvom, s radošću je istakla da je izrasla čitava generacija mladih žena koje su kompletne autorke svojih filmova.
„Postoji tradicionalna podjela na takozvani muški i ženski film, koju je promovisala i popularizovala reklamna industrija, što je degradacija ženskog pisanja. Postoji samo jedan teorijski koncept koji se zove pogled kamere. Ženski pogled ne odnosi se samo na rod, već je to pogled koji se protivi kanonu, kanonizaciji, normi, matrici. To je jedan bunt i u tom smislu je subverzivan“, istakla je Maja Bogojević.
Vuk Perović je iznio svoje viđenje festivalskog života crnogorskih filmova: „Ogromna je stvar za jednu ovako malu kinematografiju da smo uspjeli da stignemo do nekih najvećih svjetskih filmskih festivala poput Sandensa, Roterdama, Venecije, Talina, Karlovih Vari i mnogih drugih. Da smo redovni na Sarajevo Film Festivalu u različitim takmičarskim programima i da je bilo nekih velikih nagrada. Mislim da moramo da budemo ponosni i da nedovoljno govorimo o svemu tome.“
Darja Šuković osvrnula se na značaj industrijskog programa Montenegro Film Rendezvous koji se ove godine održava treći put u Herceg Novom: „Ovdje postoji jako puno toga što je dobro, a Montenegro Film Rendezvous je prilika da se evropskim filmskim profesionalcima pokaže šta crnogorska kinematografija može da ponudi. Mislim da je važna povratna informacija za sve nas to što najveći stručnjaci iz evropske filmske industrije žele da dođu u Crnu Goru i čuju šta imamo da kažemo. To je fantastična prilika da oslušnemo koje su aktuelne tendencije i šta industrija kao takva nudi; prilika da nađemo potencijalne partnere, koproducente, da nađemo ljude s kojima želimo da sarađujemo i stvaramo.“
Nikola Latković je istakao sjajnu saradnju sa Sanjom Jovanović u pripremi monografije, te se osvrnuo i na svoj vizuelni esej o filmskom plakatu u Crnoj Gori.
„Nadam se da sam publici omogućio da kroz taj esej dokuči šta je to uopšte grafički dizajn, a šta je to plakat, a onda konačno i crnogorski filmski plakat. Svaki je poseban, svaki je svojstven i ne može se izvući šablon koji bi ih povezivao. Daleko su od plakata nekih svjetskih produkcija koje nastaju u vrlo strogim, unapriijed datim procedurama: mislim da je crnogorski filmski plakat bolji od toga“, poentirao je Latković.
Urednica monografije je dr Sanja Jovanović, rukovoditeljka Odjeljenja za programske politike i planiranje u Filmskom centru Crne Gore, univerzitetska profesorka i producentkinja. U monografiji su sadržani tekstovi teoretičara, kritičara i neposrednih aktera scene, među kojima su Sehad Čekić, Darja Šuković, Aleksandra Božović, Dijana Vučković, Marija Ivanović Nikičević, Stefan Bošković, Jelena Mišeljić, Maja Bogojević, Anđelka Nenezić, Nemanja Bečanović, Vuk Perović, Marko Eraković i Nikola Latković.
Na naslovnici je kadar Moma Pićurića iz filma „Živi i zdravi” Ivana Marinovića, urednički omaž nedavno preminulom glumcu i, kako urednica piše, otjelotvorenje samog suverenog pogleda: nepokolebljivog, a punog mudrosti i sjetne topline.
Filmski festival Herceg Novi – Montenegro Film Festival traje do 28. avgusta. Kompletan program dostupan je na: filmfestival.me
